Darłowo – Sarkofag księżnej Jadwigi w kościele NMP

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Sarkofag o wymiarach 84 x 84 200 cm wykonany z blachy cynowej w kształcie prostokątnej skrzyni, z pokrywą, w formie trapezu. Na całej powierzchni ozdobiony motywami płaskorzeźbionymi, rzeźbionymi i rytymi. Wsparty na 10 nogach w formie postaci lwa. Cztery z nich w narożach sarkofagu, pozostałe dzielą powierzchnię sarkofagu, jego boki, na cztery równe pola. Pionowe podziały wyznaczają pilastry. Pola wypełnia antaba w kształcie stylizowanej głowy lwa, oraz herb. W każdym z pól inny, jedynie w nogach i w głowie powtórzone te same tarcze. Bok po stronie prawej powtarza herb w polu pierwszym i trzecim. Po stronie lewej w czwartym polu tarcza herbowa pusta, została usunięta w XIX w. Wieko o dekoracji reliefowej bardziej płaskiej. Poziome podziały wytyczają pasy, wypełnione ornamentem roślinnym. Cały sarkofag otacza ażurowa listwa osłaniająca miejsca styku wieka i skrzyni. Umieszczone są w niej medaliony z wypisanymi fragmentami życiorysu Jadwigi. Owalne medaliony rozmieszczone wokół sarkofagu. Całość opracowana bardzo szczegółowo. Detale wykonane z elementów cyny, odlewane, a następnie przylutowanych do podłoża.
WIEKO SARKOFAGU
         Wieko sarkofagu w kształcie prostokątnego trapezu, zwężającego się ku górze.  Cała powierzchnia boczna podzielona za pomocą 14 herm, na gładkie prostokątne pola. Hermy to główki kobiet, ukazane frontalnie. Długie włosy opadają na plecy, na głowie korona, a na szyi wisior. Barki przechodzą w ślimacznicę. W pasie przewiązane paskiem. Wierzch gładki. Krawędzie o potrójnych pasach wypukłego fryzu. Od dołu to płaski pas wici i kwiatów. Powyżej przedzielony wypukłą opaską ornament wici roślinnej. W zwieńczeniu, na krawędzi wypukły pas stylizowanych motywów wici, kwiatów i perełkowania. Poszczególne pasy ułożone w formie trzech schodków, opadają ku wnętrzu płyt. Potrójne pasy wytyczają poziomy charakter dekoracji wieka.
Miejsce połączenia wieka ze skrzynią osłonięte ażurową listwą otaczającą cały sarkofag. Jedynie od strony głowy, jest przerwana, wycięta w XIX w. W formie szerokiego pasa, na całej powierzchni zdobiony. W centrum łączą się wszystkie wicie. Przechodząc ku krawędzi coraz bardziej  są rozbudowane w formie zwiniętych wici akantu, kwiatostanów. Krawędzie wici z licznymi pędami bocznymi. Od góry i od dołu zamknięta wypukłą opaska Na krawędziach ornament kimationu jońskiego. Od dołu listwa jest rozczłonkowana zwieńczeniem pilastra w formie główki kobiety. Pola listwy przedzielone są symetrycznie rozmieszczonymi owalnymi medalionami z fragmentami z życiorysu księżnej Jadwigi.
BOKI   SARKOFAGU
        Ścianki boczne sarkofagu w kształcie prostokątów. Za pomocą  5 pilastrów z nałożoną na trzon dekoracją winoroślą z gronami. W dole wsparte na głowach lwa, oraz na nogach w postaci całego lwa. Powstałe w ten sposób prostokątne pola wypełnione dekoracją relorfową. Krawędzie flankują drugie pilastry (l6 sztuk, po 8 na ścianę). Od dołu bukiet owocowy, przechodzący we frontalnie ukazaną postać nagiej kobiety. Długie włosy opadają na plecy. Kapitel dorycki z perełkowaniem. Wewnętrzna krawędź ujęta wieńcem laurowym. Pole wypełnia wić roślinna. W arkadę wstawiona antaba w postaci głowy lwa. Poniżej tarcza herbowa. Otoczona wieńcem laurowym, przewiązanym wstęgą. Poprzez nagromadzenie tylu detali, program ikonograficzny staje się nieczytelny.
ŚCIANA „W NOGACH”
        Ściana „w nogach” to połączone ze sobą dwie figury. U dołu prostokąt o lekko rozszerzającej się górze. Nad nim trapez, stanowiący wieko sarkofagu. Wsparta na nóżkach w postaci figur lwa na krawędziach. W górze flankowany na krawędziach rzeźbionym trzonie i zwieńczeniu w postaci głowy kobiety. U dołu głowa lwa. Ściana zamknięta pasem ornamentu roślinnego. Wyżej dwie tarcze herbowe z klejnotami. Wzdłuż krawędzi druga para pilastrów w postaci kobiety, przechodzącej w podwieszony bukiet roślinno-owocowy. W centrum antaba w formie głowy lwa z kolistym uchwytem. Całość opracowana w różnego rodzaju reliefie. Nagromadzenie licznych motywów ornamentalnych zaciera jasność i czytelność dekoracji.
HERBY
        Herb I umieszczony jest po jednym, na ścianie w „głowie” i „w nogach”. Przedstawia herb Jadwigi, księżniczki Brunszwickiej. Tarcza prostej górze. Boki proste. Dół zaokrąglony. Zamknięty w szpic, podzielony na 12 pól. Trzy pola w 1 rzędzie i dwa boczne w 2 rzędzie z profilowo ukazanymi, kroczącymi gryfami, Ukazane w całości. W każdym z pól o różnym wyglądzie środkowe pole 2 rzędu to tarcza herbowa, o wciętych bokach i wielobocznym zamknięciu. Przedzielona pionowym pasem na dwie części. W 3 rzędzie pola wypełnione od stronie prawej. U dołu poziome pasy, w górze szachownica. W centrum pazury/?/.Po lewej, u góry poziome pasy, u dołu gwiazda. W czwartym rzędzie, po bokach po jednym rogu jelenia. W centrum profilowo ukazany kroczący jeleń. Ponad tarczą 5 hełmów z koronami i klejnotami. Od strony prawej: rogi jelenia, chorągwie, skrzydła, a pomiędzy nimi wieża z jeleniem, profilowo ukazanym w biegu. Dalej to łapy zwierza i drewno z sękami. Całość ujęta w labry w formie stylizowanych wici akantu, oraz owoców.
Herb II umieszczony po stronie lewej ściany „w nogach”. Przedstawia herb książąt pomorskich linii gryfickiej, a także książąt Braunschweig von Luneburg.
Herb III umieszczony jest w trzech miejscach. Jako pierwszy po stronie prawej „w nogach” i „w głowie”, oraz na ścianie „w głowie”. Tarcza herbowa o lekko wybrzuszonej górze, prostych bokach i zamkniętym w szpic dole. Być może należał on do matki Jadwigi – Elżbiety Duńskiej.
Herb IV, umieszczony jest w drugim polu ściany bocznej po stronie prawej. Tarcza ujęta w owalny wieniec laurowy, przewiązany wstęgą. Wewnątrz tarcza herbowa. Góra półkolista. Boki półkoliście wcięte. Zakończenie pół koliste. Wewnątrz podzielony na cztery pola.
Herb V umieszczony jest jako trzeci na ścianie prawej, od strony „nóg”. Całość ujęta w owalny laurowy wieniec, przewiązany wstęgami. Przedstawia herb książąt Sachsen von Askania. Tarcza górą zamknięta półkoliście. Boki wcięte półkoliście. Dołem zakończony półkoliście w szpic. Podzielony na 4 pola. Godła wypełniające je powtarzają się po przekątnej.
Herb VI umieszczony jako pierwszy od strony „nóg”. Ujęty w owalny wieniec laurowy, przewiązany wstęgami. Herb elektora brandenburskiego. Wewnątrz wieńca tarcza herbowa. Góra lekko wypukła. Boki proste, dołem zamknięty w szpic. Podzielony na 4 równe pola.
Herb VII książąt Wirtenberg, umieszczony jaki drugi, herb od strony „nóg” ,na ścianie po stronie lewej. Owalny wieniec laurowy, przewiązany wstęgą. Wewnątrz dekoracyjna tablica herbowa. Góra o lekko falującej linii. Boki wcięte. Dół trójboczny, o lekko falującej linii ,zamknięty w szpic. Podzielony na 4 pola. Górne pole po stronie prawe to ukośne pasy, krzyżujące się, tworzące rodzaj kratki .W polu po stronie lewej trzy rogi. Ułożone jedno nad drugim. Dolne pola. Po stronie prawej: dwie symetryczne ryby, wygięte w łuk. Po stronie lewej: włócznia z flagą, ustawiona ukośnie. Ponad tarczą hełm z klejnotem w formie stojącej kobiety w koronie na gtowie. Ukazana frontalnie. Ręce rozpostarła na boki. Trzyma w dłoniach kwiaty. Labry w postaci wstęgi, oraz stylizowanej wici akantu.
Herb VIII, książąt  Witenberg, umieszczony jest jako trzeci herb, od strony „nóg”, po stronie lewej. Całość ujęta w wieniec laurowy, przewijany wstęgą. Góra lekko zaokrąglona. Boki wcięte. Dołem zamknięty trójbocznie, o zaokrąglonych bokach.
MEDALIONY
Medaliony umieszczone są w listwie maskującej połączenie wieka ze skrzynią sarkofagu. Pojawiają się symetrycznie, nad każdym z herbów w postaci owali lekko wypukłych. Otoczone wieńcem laurowym przewiązane wstęgą, oraz rozdzielone owocami jagód. W dole wieniec przechodzi w symetrycznie zawinięte ślimacznice, w przeciwnych kierunkach. Wzdłuż krawędzi perełkowanie. Na tylniej krótszej ścianie brakuje dwóch medalionów. Wszystkie wypełnione są inskrypcja majuskułą, przedstawiająca żywot ks. Jadwigi.

Zaczynając od ściany „w nogach” w kierunku przeciwnym do uchu wskazówek zegara (w prawo)

HIER RUHET // IN GOTT
Tu spoczywa w Bogu.
HEDWIG // HERZOGIN // VON POMERN
Jadwiga księżna pomorska.
AUS  DEM // FŰRSTLISCHEN HAUSE // BRAUNSCHWEIG
z książęcego domu Braunschweig
GEB. // IN WOLFENBÜTTEL // DEN 19 FEBRUAR 1595
urodzona w Wolfenbüttel dnia 19 lutego 1595
GEST. // IN NEU-STETTIN // DEN 26 JUNI 1650
zmarła w Szczecinku dnia 26 lipca 1650
VERMÄCHLT AM 7 FEBRUAR 1619 MIT
Zaślubiona 7 lutego 1619 z

brak dwóch napisów umieszczonych na ścianie „w głowach”

UND BISHOF // VON CAMMIN
i biskup kamieński
STIFTERIN DES // HEDWIG // GYMMNASIUM // IN NEUSTETTIN
fundatorka gimnazjum Jadwigi w Szczecinku
EINE FROMME // MUTTER IHRES LANDES // IN TRÜBER ZEIT
troskliwa matka cierpiących w ciężkich czasach
EIN HÜLFE // DER ARTMUTH EIN TROST // DEM ELEND
Pomoc w nędzy i pociecha w ?????

ANTABA
Antaby umieszczone są w centrum pola skrzyni. Zarówno na licach jak i na ścianach bocznych. Płaskorzeźbiona, stylizowana głowa ukazana frontalnie. Grzywa w formie skręconych pasm, otoczonych plecionką. W otwartym pysku, o widocznych zębach trzyma kolisty uchwyt. Przymocowany jest do ściany skrzyni. Wstawiony w arkadę. Od dołu z odcinkiem wieńca laurowego. Pole wypełnione motywem roślinnym, oraz palmet.

Tłumaczenia tekstów: D. Horoszko

Źródło:
D. Horoszko, opis zabytku z kart ewidencyjnej zabytków ruchomych przechowywanej w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Szczecinie – Delegatura w Koszalinie

Życiorys księżnej Jadwigi opublikowany na stronie Muzeum Regionalnego w Szczecinku

Posted under: Epitafia

Comments are closed.