Słupsk – Sarkofag księcia Ernesta Bogusława von Croy

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 Podobnie jak sarkofag księżnej Anny von Croy sarkofag księcia Ernesta Bogusława pierwotnie spoczywał w podziemiach kościołą św. Jacka (do 1945 r. – św. Jana). Po wydobyciu i konserwacji jest eksponowany w Muzeum Pomorza Środkowego.

Sarkofag ma charakterystyczny kształt trumny lekko zwężającej się „w nogach”. W przekroju poprzecznym ma  formę symetrycznego, nieumiarowego sześcioboku. Zbudowany z blach cynowych mieścił drewnianą trumnę. Do wszystkich boków i krawędzi przylutowane są cynowe elementy bogatej, półplastycznej dekoracji wykonanej techniką odlewu. Sarkofag zachowały naturalny srebrzysty kolor metalu, miejscami widoczne są uszkodzenia mechaniczne oraz chemiczne. Wymiary sarkofagu: długość — 2,15 m, szerokość „w głowach” — 100 cm, szerokość „w nogach” — 75 cm, wysokość „w głowach” — 105 cm, wysokość „w nogach’ — 95 cm.
Sarkofag spoczywa na czterech gryfach w narożnikach i dwóch lwach umieszczonych w połowie boków dłuższych. Na grzbietach pełnoplastycznych, wspaniale modelowanych zwierząt, wysuniętych do przodu, wspierają się spiralne półkolumny z korynckimi kapitelami, na których umieszczone są trupie czaszki.
Układ dekoracji jest analogiczny do układu dekoracji sarkofagu Anny, z tym że w miejscu heraldycznych zwierząt trzymających wieńce, na bokach dłuższych sarkofagu Ernesta Bogusława, umieszczono dodatkowe  tarcze  herbowe.
Na krótszym boku skrzyni sarkofagu — „w głowach” — w laurowym wieńcu przepasanym u góry i u dołu skrzyżowanymi wstęgami, widoczne są jedynie ślady zwieńczonej koroną tarczy herbowej. Nad wieńcem umieszczona   jest książęca   korona, trzymana   przez   stojące po bokach heraldyczne postacie brodatych ,„dzikich mężów” o torsach obficie owłosionych, z przepaskami z liści na biodrach i w wieńcach na głowach. Przy biodrach przytrzymują długie maczugi skierowane grubszymi końcami ku dołowi. Sylwetki w kontrapoście.
Herb, który się tu znajdował, był niewątpliwie herbem zmarłego. Mógł wyglądać analogicznie do herbu ojcowskiego, umieszczonego na prawym boku sarkofagu, zwłaszcza, ze taki herb jest przypisywany Ernestowi Bogusławowi przez autora pomorskiego herbarza J. Bagmihla. Bardziej jednak prawdopodobne, że był identyczny z herbem umieszczanym na dziełach związanych z osobą księcia np. na nagrobku Ernesta Bogusława w kościele zamkowym w Słupsku.
Na krótszym boku skrzyni — „w nogach” — górną część płaszczyzny zajmuje kartusz z napisem:

NATUS // Ao. MDCXX. DIE XXVI. AUG. // OBYT. // Ao MDCLXXXIV. DIE XXVIII. IAN:
Urodzony dnia 26 sierpnia 1620 roku, zmarły dnia 28 stycznia 1684 roku.

Dolną część płaszczyzny zajmuje trupia czaszka z piszczelami umieszczona na poduszce ozdobionej chwastami w rogach. Powierzchnia poduszki pokryta jest kwiatami. Są tu róża, lilia, goździk, irys, słonecznik, wykonane techniką nakłuwania.
Dłuższe boki skrzyni podzielone są na dwa pola stojącymi w połowie półkolumnami.
Na boku prawym, pole „przy głowach” — w laurowym wieńcu składającym się z dwóch połówek (górnej i dolnej) i przedzielonym na osi pionowej i poziomej czterema profilowanymi pierścieniami, umieszczona jest, zwieńczona koroną książęcą, czteropolowa tarcza herbowa, na której nałożony jest herb dziewięciopolowy. Na całej długości pola „przy głowach” umieszczona jest pod wieńcem wstęga o zwiniętych końcach z napisem:

FVRSTL: HAVS CROY
Książęcy dom Croy

Jest to herb ojca zmarłego, tzn. księcia Ernesta de Croy.
Po obu stronach wieńca, w narożnikach opisywanego pola znajdują się cztery tarcze herbowe zwieńczone koronami. Herby te są podpisane napisami umieszczonymi na wstędze obok herbów. I tak: z prawej strony u góry herb Croy , u dołu CHASTEAV-BRIANDT, z lewej strony u góry LOTTRING, a u dołu  BOVRBON.
Na polu „przy nogach” prawego boku skrzyni — w wieńcu na cztero-polowej tarczy nałożony jest herb dwupolowy. Na wstędze u dołu napis.

FVRSTL: HAVS DOMPMARTIN
Książęcy dom Dompmartin

Jest to herb księżnej Diany Dompmartin — babki Ernesta Bogusława ze strony ojca.
Wieniec z herbem głównym otoczony jest herbami — z prawej strony u DOMPMARTIN, u dołu NEVFCHASTELL, z lewej strony — u góry LAMARKE, U dołu PALEOLOGVE.
Analogicznie przedstawia się dekoracja heraldyczna na lewym boku skrzyni  sarkofagu. Na boku lewym, pole „przy głowach”‚ — w wieńcu tarcza z dziesięciopolowym herbem pomorskim, takim jaki znajduje się na sarkofagu Anny na krótszym boku „w głowach”, z następującymi różnicami: w polu VI zamiast rybogryfa umieszczony jest gryf bez korony; herb posiada dziesiąte pole, które wypełnione jest wicią roślinną. Herb ten jest podpisany na wstędze umieszczonej pod wieńcem:

FVRSTL: HAVS STETTIN POMMERN
Książęcy dom Pomorza Szczecińskiego

Jest to herb matki zmarłego — księżnej Anny Croy.
Z  prawej   strony  u   góry  umieszczony   jest  herb   SACHSEN,   u   dołu — ANHALT. Z lewej strony u góry — POMMERN, u dołu — PFALTZ.
Na boku lewym — pole „przy nogach” — w wieńcu czteropoiowa tarcza. Herb ten podpisany jest na wstędze, umieszczonej jak poprzednio u dołu sarkofagu:

FVRSTL: HAVS BRVNSCHWIEG LVNEBVRG
Książęcy dom Brunschwieg-Luneburg

Jest to herb księżnej Klary, babki ze strony matki zmarłego.
Z prawej strony u góry tarcza herbowa z napisem — SACHSEN-LOWENB, u dołu — BRVNSCHWIEG. Z lewej strony u góry — LVNEBVRG, u dołu herb SACHSEN.
Z wyjątkiem krótszego boku wieka „w głowach”, na którym znajduje się kartusz z ozdobnym inicjałem: EBHZ CROY etc”, który jest niejako ,„facsimile” podpisu księcia, pozostałe boki ozdobione są kwiatami ułożonymi równolegle do siebie, na przemian łodygami w dół i do góry.
Bok prawy: róża, brak kwiatu, cesarska korona, tulipan, brak kwiatu, pełnik, lilia, irys, goździk, sasanka, tulipan, lilia złotogłów.
Bok lewy: żonkil, szachownica kostkowa, pełnik, lilia, cesarska korona, słonecznik, goździk, lilia złotogłów, róża, tulipan, irys, lilia złotogłów. Bok krótszy „w nogach”: gałązka róży i jakby stokrotki.
Na wierzchniej ścianie wieka położony jest krucyfiks, pozbawiony obecnie pasyjki, z prostym kartuszem z napisem INRI.
Wszystkie krawędzie wieka pokryte są półwałkiem z listków laurowych, przy górnej krawędzi półwałka biegnie ornament akantowy, przy dolnej krawędzi — astragal. Podobny półwałek z laurowych listków obrzeżony ornamentem z liści akantu przedziela w połowie dłuższe boki wieka. Dolna krawędź sarkofagu ozdobiona jest wałkiem i ornamentem akantowym.

Źródło:
Szpilewski S., Sarkofagi cynowe księżnej Anny Croy i jej syna Ernesta Bogusława w Słupsku, Koszalińskie Zeszyty Muzealne T. 3, 1973.

Posted under: Epitafia, Słupsk

Comments are closed.