Słupsk – Sarkofag księżniczki Katarzyny Urszuli

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Sarkofag zbudowany jest z walcowanych blach cynowych, ma kształt prostokątnej skrzyni zwężającej się nieco „w nogach”, przykrytej płaskim wiekiem. Wymiary sarkofagu:    wysokość „w głowach” — 55 cm, „w nogach” — 48 cm, szerokość „w głowach” — 72 cm, „w nogach” — 64 cm, długość — 169 cm.
Brak jest innych danych na temat warsztatu, czasu i miejsca wykonania tego obiektu. Jako prawdopodobną datę jego powstania można przyjąć rok 1611, kiedy to, 18 lutego zmarła pochowana w tym sarkofagu księżniczka sasko-lauenburska Katarzyna Urszula, która większość swojego życia spędziła w Słupsku pod opieką księżnej Erdmuty.
Sarkofag zbudowany jest z walcowanych blach cynowych, ma kształt prostokątnej skrzyni zwężającej się nieco „w nogach”, przykrytej płaskim wiekiem. Wszystkie ściany są gładkie, bez dekoracji w naturalnym kolorze polerowanej  cyny. Do krawędzi boków i wieka przylutowane są ażurowe listwy o ornamencie roślinnym, na którym widoczne są ślady zielonej polichromii. Wieko sarkofagu jest zdobione rytą dekoracją w następującym układzie.
Centralne miejsce, bliżej górnej krawędzi „w głowach” zajmuje wizerunek Chrystusa rozpiętego na krzyżu, którego ciało zarysowane jest proporcjonalnie z delikatnie zaznaczonymi mięśniami, dość atletyczne. Głowa w koronie cierniowej pochylona jest na prawe ramię, a dość długie włosy opadają faliście na ramiona,  oczy pozostają zamknięte, broda i wąsy okalają twarz otoczoną wokół promieniami. Biodra przepasane są na krzyż perizonium z rozwianą fałdą zwisającą z prawej strony ciała. Nogi lekko ugięte w kolanach. Na górnym ramieniu krzyża esowato wygięta szarfa z literami: INRI. Drzewce krzyża wbite w lekko zarysowane wzgórze z roślinami (konwalie?).

Nad krucyfiksem wyryto werset z listów Pawła do Rzymian:
ROM * XIV * // VNSER KEINER LEBT IHM SELBER VND KEINER STIRBET IHM SEL // BER * LEBEN WIR SO LEBEN WIR DEM HERREN * STERBEN WIR SO STERBEN WIR // DEM HERRN * DARVMB WIR LEBEN ODER STERBEN SO SIND WIR DES // HERRN * DEN DAZV IST CHRISTVS AVCH GESTORBEN VND AVFERSTAN // DEN VND LEBENDIG WORDEN DAS ERVBER TODTE VND // LEBENDIGE HERR. El *

Nikt zaś z nas nie żyje dla siebie i nikt nie umiera dla siebie: jeżeli bowiem żyjemy, żyjemy dla Pana; jeżeli zaś umieramy, umieramy dla Pana. I w życiu więc i w śmierci należymy do Pana. Po to bowiem Chrystus umarł i powrócił do życia, by zapanować tak nad umarłymi, jak nad żywymi.

List św. Pawła do Rzymian: XIV. W. 7–9.

Biblia Tysiąclecia

Pod lewym ramieniem krzyża znajduje się napis:
FREWLEIN CATRINA VRSVLA // ZV SACHSEN ENGERN VND WESTPHAL // ZVM SICHERN PFORT NVN KOMMEN BIN // TODT * SVNDE * ALLE IAMMER FHAR DAHIN // MIT CHRISTO HAB ICH FRIED VND FREVD // VND LEB IN EWIGER SELIGKEIDT *

Panna Katarzyna Urszula z Saksonii, Engern i Westfalii umarła, a wszystkie lamenty związane ze śmiercią są zbędne, ponieważ z Chrystusem jestem w pokoju i przyjaźni i żyję wiecznie w błogosławieństwie.

Poniżej 4-polowa tarcza herbowa obwiedziona bogatymi labrami, zwieńczona trzema hełmami z klejnotami. Na tarczy w polu I i IV umieszczony jest herb saski — fragment korony na pasach, na polu II — orzeł, na na polu III — trzy półksiężyce (?)

Pod tarczą napis:
V * G * G * FRANTZ * HERT = // ZOG * ZV SACHSEN EN = // GERN VND WESTPH = // ALEN

Z B[ożej] Ł[aski] Franciszek Książę Saksonii, Engern i Westfalii;

Jest to herb ojca Katarzyny Urszuli — księcia Franciszka sasko — lauenburskiego.

Pod prawym ramieniem krzyża, analogicznie do strony lewej  napis:
DIE MIRERW ORBEN DVRCH SENBLVT // DAS HAB ICH ALZEIT FEST GEGLEVBT // SOLCHS BESTETIGT IM SACRAMENDT // IN GOTTES FVRCHT BESCHLOS MEIN END * // MEIN LEIB HIE RVHET VND WART DER ZEIT // DAS ER ERWECKT AVCH KOM ZVR FREVD

Wieczne życie, w które cały czas wierzyłam, a które potwierdzone zostało błogosławieństwem, w bojaźni bożej nastąpił mój zgon, moje ciało spoczywa tutaj i oczekuje czasu, kiedy obudzę się i zaznam radości
.

Poniżej 9-połowa  tarcza  herbowa  zwieńczona  labrami  z  hełmem pióropuszem, trzymana po obu stronach przez „dzikich mężów”.

Pod tarczą napis
V * G * G * MARGARETHA * GE // BORNE ZV ST * P * HERTZOGIN  // ZV SACHSEN ENGERN VND // WESTPHALEN *

Z B[ożej] Ł[aski] Małgorzata urodzona na Szczecinie Pomorzu, księżna Saksonii, Engern i Westfalii;

Jest to herb zachodniopomorski. Jako 9-polowy występuje od roku 1570 na pieczęciach książęcych i wielu innych obiektach związanych z dworem i dynastią, m.in. sarkofagach. Tu występuje jako herb księżnej Małgorzaty — matki Katarzyny Urszuli.

W środku pola wieka, na całej szerokości, pod krucyfiksem umieszczony jest napis:
VON GOTTES GNADEN CATHARINA VRSVLA * GĘBO = // RNES FREWLEIN ZV SACHSEN * ENGERN VND WESTPHALEN * WARD GEB // OREN ZV RATZENBVRG * AM * XVIII * APRILIS * IM IAHR * M * D * / LXXX * ZV NACHT // ZWISCHEN * I * VND * 2 * UHR STARB ZVR STOLP * DEN * XVIII // * FEBRVARII * // AFM MORGEN * KVRTZ NACH * VHRN * IM IHAR * M * D * C * XI * // NACHDEM // I * S * F * G * GELEBET HATTE * BEI DER DVRCHLEVCHTIGEN HOCH GE // BOREN FVRSTIN VND FRAWEN * FRAWEN ERDMVDT * GEBORNE // MARGGRAFINNEN ZV BRANDENBVRG HERTZOGIN ZV STETTIN // POMMERN * FAST DREI * VND ZWANTIG * IHAR WARD ALHIE // FVRSTLICH ZVR ERDEN BESTETT * IM SELBEN IAHR DEN * VI * MAII

Z Bożej Łaski Katarzyna Urszula urodzona panna na Saksonii, Engern i Westfalii, urodzona W Ratzenburgu nocą między 1 i 2 godziną 18 kwietnia 1580 roku. Zmarła w Słupsku 18 lutego 1611 roku krótko po godzinie 5 rano po przeżyciu przez jej świętej pamięci książęcą wielmożność prawie 23 lat u prześwietnej wysoko urodzonej księżnej pani, pani Erdmut margrabiny brandenburskiej księżnej na Szczecinie i Pomorzu, pochowana została tutaj ,z honorami książęcymi 6 maja tego samego roku.

Pod tą inskrypcją widoczny jest wizerunek 4-polowej tarczy z herbem zmarłej. Na poszczególnych polach występują te same mobilia herbowe, co na herbie ojca umieszczonym pod lewym ramieniem krzyża. Labry są skromniejsze z jednym hełmem z pióropuszem.

Z lewej strony tarczy wyryty jest werset z Ewangelii św. Mateusza;
MATTH. II * // KOMPT ZV MIR ALLE DIE // IHR MVHSELIG VND BELA // DEN SEID ICH WIL EVCH // EROVICKEN * NEMPT AVF  // EVCH MEIN IOCH VND LER = // NET VON MIR DEN ICH // BIN SANFTMVTIG VND  // VON HERTZEN  // DEMVTIG.

Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię. Weźcie moje jarzmo na siebie i uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokorny sercem.
Ewangelia św. Mateusza XI, w. 28 i 29

Biblia Tysiąclecia

Z prawej strony tarczy werset z Ewangelii św. Jana:
IOHAN II * // ICH BIN DIE AVFERSTEH = // VNG VND DAS LEBEN WER  // AN MICH GLEVBET DER WI  = // RD LEBEN * OB ER GLEICH  // STVRBE * VND WER DA LE = // BET VND GLEVBET AN MICH // DER WIRT NIM = // MERMEHR ST // ERBEN

Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie. Każdy, kto żyje i wierzy we Mnie, nie umrze na wieki.
Ewangelia św. Jana XI, w. 25 i 26

Biblia Tysiąclecia

Przy krawędzi wieka „w nogach” widnieje werset z Księgi Hioba:
IOB: XIX * // ICH WEIS DAS MEIN EBLOSER LEBT * VND ER // WIRD MICH HERNACH AVS DER ERDEN AVFERWEG  =  // KEN * VND WERDE // DARNACH MIT DIESER MEI  =  // NER HAVT VMGEBEN WERDEN * VND WERDE //IN MEINEM FLEISCH GOTT SEHEN * DEN  = // SELBEN WERDE ICH MIR SEHEN * VND // MEINE AVGEN WERDEN IN SCHAWEN // VND KEIN FREMDER

Lecz ja wiem: Wybawca mój żyje, na ziemi wystąpi jako ostatni. Potem me szczątki skórą odzieje, i ciałem swym Boga zobaczę. To właśnie ja Go zobaczę, moje oczy ujrzą, nie kto inny.
Księga Hioba XIX w. 25–27

Biblia Tysiąclecia

Program treściowy omówionej dekoracji, warunkowany przeznaczeniem obiektu, jest dość prosty i zrozumiały. Sprowadza się do przedstawienia osoby zmarłej i jej rodowodu poprzez umieszczenie na wieku herbu księżniczki, herbu ojca i matki i stosownych inskrypcji.
Krucyfiks występuje tu jako symbol wiary i zbawienia okupionego męką Chrystusa. Ideę męki Pańskiej, zmartwychwstania i życia wiecznego wyrażają cytaty z Pisma Świętego.

Źródło:
S. Szpilewski, Sarkofag księżniczki Katarzyny Urszuli w Słupsku, Koszalińskie Zeszyty Muzealne T. 10 1980 r.

Tłumaczenie:
S. Szpilewski, ibidem.

 

 

 

Posted under: Epitafia, Słupsk

Comments are closed.