Słupsk – Ołtarz główny w kościele św. Jacka

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Do zaliczenia ołtarza głównego w kościele św. Jacka w Słupsku do zabytków sztuki kommemoratywnej upoważnia historia obrazu „Ukrzyżowanie” stanowiącego główny motyw artystyczny tego zabytku.
Został on przywieziony do Słupska przez księżnę Erdmutę zmuszoną przez swojego szwagra, księcia Barnima XII do opuszczenia Szczecina w roku 1600. Księżna zamawiając ten obraz u Jakuba Funke z Kołobrzegu planowała wzniesienie epitafium dla swojego zmarłego męża, księcia Jana Fryderyka w stolicy Pomorza Zachodniego  – Szczecinie. Jednak nie mogąc spełnić swej woli ofiarowała to dzieło podnoszonemu swoim sumptem z ruin kościołowi zamkowemu w Słupsku.
Ołtarz tworzył niegdyś jedną logiczną całość z drewnianą płytą inskrypcyjną zawieszoną na jego tylnej ścianie. Gdy tablicę tę umieszczono w kruchcie kościoła (gdzie znajduje się do dziś) oba zabytki zaczęły być postrzegane jako dzieła od siebie niezależne, choć nie odpowiada to prawdzie.
Ołtarz typu architektonicznego, wolnostojący, ustawiony na murowanej z cegieł mensie nad kryptą grobową księżej Anny i księcia Ernesta Bogusława. Horyzontalnie podzielony na trzy części (predellę, retabulum i zwieńczenie) profilowanymi i rzeźbionymi belkowaniami oraz silnie zaznaczonymi gzymsami.
Predella ozdobiona jest obrazem przedstawiającym scenę „Ostatniej Wieczerzy”, zaś główny element retabulum tworzy „Ukrzyżowanie” z przedstawionymi portretowo i realistycznie postaciami pary książęcej  – Erdmuty i Jana Fryderyka.
Obraz olejny  o wymiarach 229 x 200 cm namalowany został na podłożu złożonym z pięciu połączonych desek dębowych. Na obraz nałożono złocone ramy o profilu grubego ćwierćwałka z zakończoną półkoliście górą. W górnych narożach umieszczono na ciemnym tle rzeźby główek aniołków laserowane na złoto i srebrno.
Tło obrazu ciemnobrązowe, na osi postać ukrzyżowanego Chrystusa, na którego nagim, przewiązanym krótkim perizonium ciele wyraźnie zaznaczono mięśnie. Dłonie, stopy i bok przebite, z sączącą się krwią zbieraną do kielichów przez unoszące się w powietrzu aniołki.
Po lewej stronie krzyża klęczy postać księcia Jana Fryderyka zwróconego lekko w stronę krzyża, ale z wzrokiem skierowanym do widza. Krótkie, ciemne włosy, długie, sumiaste wąsy, ostry, wydatny nos. Ubrany w ciemną suknię z koronkowym kołnierzem i mankietami, zapiętą na złote guziki i przepasaną łańcuchem u którego zawieszona jest szabla. Na suknię narzucony ciemny płaszcz z ledwo widoczną ciemną, ornamentowaną lamówką.
Księżna, klęcząca po prawo od krzyża również lekko zwrócona w kierunku Ukrzyżowanego, jednak podobnie jak mąż patrzy w kierunku widza. Twarz owalna, z wąskimi ustami, na głowie biały, koronkowy czepek. Wokół szyi biała kryza ze zwisającymi wzdłuż sukni białymi szarfami. Ubrana w czarną suknię z koronkowymi mankietami, na szyi dwa sznury splecionych pereł. Na suknię narzucony długi, ciemny płaszcz.
Nad obrazem, na belkowaniu retabulum znajduje się napis  wykonany żółtą farbą na zielonym tle:

ER IST VMB UNSER MISSETHAT WILLEN VERWUNDET UND UMB VNSER SUNDE WILLEN ZU SCHLAGEN DIE STRAFE[N] LIGT AVF // IM AVF DAS WIR FRIDE HEITEN UND DURCH SEINE WVNDEN SINT WIR GEHEILET WIR GINGEN ALLE IN DER IRRE WIE SCHLAFE[N] // EIN IGLICHER SAHE AVF SEINEN WEG ABER DER HERR WARF UNSER ALLER SVNDE AVF IM  ESIAE L III ANNO 1602

Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy.
Spadła Nań chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze zdrowie.
Wszyscyśmy pobłądzili jak owce, każdy z nas się obrócił ku własnej drodze,
a Pan zwalił na Niego winy nas wszystkich. 

Księga Izajasza LIII, w. 5 i 6
Biblia Tysiąclecia

Nad belkowaniem znajduje się zwieńczenie z centralnie umieszczonym obrazem olejnym przedstawiającym Zmartwychwstanie, a powyżej kolejny gzyms z napisem pośrodku:

ICH BIN DIE AVETERSTEHVNG UND DAS LEBEN WER AN MICH //
GLEUBET DER WIDT LEBEN OBER GLEICH STURBE. JOH. 11

Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie
Ewangelia św. Jana XI w. 25

                                                                                                         Biblia Tysiąclecia

Nad gzymsem trójkątny przyczółek z pilastrem na osi. Po obu stronach dwie hermy: Adama i Ewy. Na szczycie przyczółka, na postumencie posrebrzana  rzeźba pelikana (symbol Chrystusa odkupującego ludzkość swoją krwią tak, jak pelikan karmi swoją krwią pisklęta).

Źródła:
1. Dokumentacja konserwatorska ołtarza przechowywana w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Gdańsku – Delegatura w Słupsku
2. Kochanowska J., Sztuka na pograniczu polsko – pomorskim i polsko – brandenburskim w XVII w. na przykładzie Słupska, [w:] Kongres Pomorski. Od historii ku przyszłości Pomorza, pod red. H. Bronka i E. Włodarczyka, Szczecin 1999, s. 133-159.

Posted under: Epitafia, Słupsk

Comments are closed.